Mantelzorg: vaak vanzelfsprekend tot het teveel wordt

Kenniscentrum Mantelzorg

Sinds 1 januari maakt Kenniscentrum Mantelzorg Hoeksche Waard, voormalig MEE Mantelzorg, onderdeel uit van Mooi Sociaal. Binnen die organisatie werd het Kenniscentrum Mantelzorg opgericht, bedoeld als herkenbaar aanspreekpunt voor mantelzorgers én professionals in de regio. Het centrum werkt nauw samen met Samenwaard, de nieuwe toegang voor inwoners van de Hoeksche Waard. Inmiddels zijn er zes mantelzorgconsulenten actief in de Hoeksche Waard, Nissewaard en Voorne aan Zee.

Wanneer ben je mantelzorger?

Volgens de officiële definitie is iemand mantelzorger wanneer hij of zij langer dan drie maanden en meer dan acht uur per week intensief voor een naaste zorgt. Toch vinden de consulenten die grens in de praktijk minder belangrijk. ‘Ook als iemand minder uren zorgt, kunnen wij al meedenken. Juist in een vroeg stadium kun je voorkomen dat mensen overbelast raken’, aldus Sonja.

Achter de voordeur

Dat mantelzorgers zichzelf vaak niet herkennen, ervaren de consulenten dagelijks. Ouders van een kind met een beperking bijvoorbeeld, of jongeren die thuis opgroeien met een zieke ouder. Zij vinden het normaal wat ze doen en staan nauwelijks stil bij de impact die het op hun eigen leven heeft. Daarmee blijft een grote groep mantelzorgers onzichtbaar. ‘En dat terwijl één op de vier Nederlanders mantelzorger is.’ benadrukt Sonja nogmaals. In de sector zorg en welzijn ligt dat aantal zelfs nog hoger: daar combineert één op de drie medewerkers werk met mantelzorgtaken thuis. De consulenten weten ook dat veel mantelzorgers pas aan de bel trekken wanneer de druk al lange tijd is opgebouwd. Vaak spelen er dan meerdere zaken tegelijk: werk, gezin, administratie, ziekenhuisbezoeken en voortdurende zorgen om een dierbare. Zeker bij langdurige ziekte of dementie kan de belasting langzaam maar zeker steeds zwaarder worden. Karin: ‘Mantelzorg stopt niet om vijf uur ’s middags. Veel mensen staan er dag en nacht mee aan.’ Juist daarom probeert het Kenniscentrum Mantelzorgers eerder in beeld te krijgen. Niet pas wanneer iemand volledig overbelast raakt, maar al in een fase waarin kleine aanpassingen of praktische ondersteuning het verschil kunnen maken.

Werk en mantelzorg

Vooral de combinatie van werk en zorg blijkt nog vaak ingewikkeld. Veel werknemers vinden het lastig om hun situatie bespreekbaar te maken bij hun werkgever of leidinggevende. ‘Mensen vrezen onbegrip of dat het gevolgen heeft voor de werksfeer of carrière’, vertelt Karin. Hoewel er wettelijke regelingen bestaan zoals calamiteitenverlof en kortdurend en langdurend zorgverlof, wordt opgemerkt dat daar niet altijd per se de oplossing ligt. ‘Mantelzorgers zoeken vaak niet direct naar verlof, maar juist naar meer flexibiliteit binnen hun werkweek’, vertelt Sonja. Juist kleine aanpassingen kunnen volgens haar al veel verschil maken. ‘Soms helpt het al enorm als iemand een keer later kan beginnen, thuis kan werken of tijdelijk de uren anders kan indelen. De combinatie van werk en mantelzorg vraagt om maatwerk’, vult Karin aan. Volgens de twee is geen enkele zorgsituatie hetzelfde. ‘Juist daarom is het belangrijk dat werkgevers het gesprek aangaan en per medewerker kijken waar de behoefte ligt’, zegt Sonja.

Maatschappelijke verantwoording voor werkgevers

Bij Kenniscentrum Mantelzorg leeft dan ook de stellige overtuiging dat mantelzorg een prominente plek zou moeten krijgen binnen het duurzaamheids- en vitaliteitsbeleid van organisaties. Niet alleen om uitval te voorkomen en als werkgever aantrekkelijk te blijven, maar ook om organisatiebreed draagvlak te creëren bij medewerkers die geen mantelzorger zijn. Om werkgevers en leidinggevenden bewuster te maken van die problematiek, verzorgt het Kenniscentrum Mantelzorg trainingen en bijeenkomsten binnen organisaties. Daarbij gaat het niet alleen over regels, maar vooral over erkenning, begrip en het voeren van het gesprek.

Webinar voor Werk en Mantelzorg

Mantelzorgvriendelijke werkgevers zorgen voor hun eigen medewerkers en spelen in op de veranderende arbeidsmarkt en maatschappelijke ontwikkelingen. Wil je als werkgever of leidinggevende meer weten over het onderwerp werk en mantelzorg? Op 3 september is er een webinar voor werkgevers en leidinggevenden van 19.00 tot 20.00 uur. Aanmelden kan via mantelzorgzhe@meevivenz.nl

Regeldruk en frustratie

Naast de emotionele belasting lopen mantelzorgers ook tegen een wirwar van regels aan. Het telkens opnieuw moeten uitleggen van hun situatie aan verschillende instanties kost vaak veel tijd en kan daardoor voor frustratie zorgen. Volgens de consulenten komt dat mede door de schotten tussen organisaties en de manier waarop privacywetgeving wordt toegepast. Daardoor kunnen gegevens niet altijd eenvoudig worden gedeeld en moeten mantelzorgers hun verhaal steeds opnieuw vertellen. ‘Mensen zijn soms meer tijd kwijt aan regelen dan aan zorgen,’ weet Sonja uit ervaring. Juist daarom probeert het kenniscentrum niet alleen emotionele steun te bieden, maar ook praktisch mee te denken. Bijvoorbeeld door het inzetten van een mantelzorgmakelaar die helpt bij administratie, aanvragen en regelzaken.

Respijtzorg; tijdelijke ondersteuning voor mantelzorgers

Mantelzorgers hoeven het niet altijd alleen te doen. Via zogenoemde respijtzorg kan de zorg tijdelijk door een professional worden overgenomen, zodat mantelzorgers even op adem kunnen komen. De kosten voor ondersteuning worden in sommige gevallen vergoed vanuit een aanvullende zorgverzekering of via de WMO van de gemeente. Sonja: ‘Schroom niet om contact met ons op te nemen. We brengen je in contact met de juiste organisaties.’

Jonge mantelzorgers

Extra aandacht gaat uit naar jonge mantelzorgers. Kinderen en jongeren die thuis opgroeien met zorgsituaties nemen vaak ongemerkt veel verantwoordelijkheid op zich. Dat kan invloed hebben op hun ontwikkeling, schoolprestaties en sociale leven. Om die groep beter zichtbaar te maken, geven consulenten gastlessen op scholen en bijvoorbeeld sportverenigingen. Niet alleen voor leerlingen, maar ook om docenten bewust te maken van signalen die kunnen wijzen op mantelzorgproblematiek. Daarnaast organiseert het kenniscentrum Mantelzorg speciale activiteiten voor jonge mantelzorgers. Een jaarlijks uitje naar de Winter Efteling is er daar één van. ‘Voor die kinderen is het belangrijk dat ze even gewoon kind kunnen zijn’, benadrukt Sonja. De consulenten merken dat jonge mantelzorgers zichzelf vaak wegcijferen. Ze maken zich zorgen om thuis, voelen zich verantwoordelijk en vinden het moeilijk om hulp te vragen of tijd voor zichzelf te nemen. Door er op jonge leeftijd aandacht aan te besteden hopen zij te voorkomen dat jongeren later vastlopen.

Als de zorg ontspoort

Ondanks dat mantelzorg iets heel moois is, gaat het ook wel eens fout. Ontspoorde mantelzorg is de verzamelnaam voor situaties waarin mantelzorgers door extreme overbelasting of machteloosheid gedrag vertonen dat ze normaal nooit zouden laten zien. Karin benadrukt met klem dat daar meestal geen kwaadwillendheid achter zit, maar pure uitputting en onmacht. ‘Juist daarom is het zo belangrijk dat mensen eerder hulp durven vragen.’ Door tijdig ondersteuning te bieden hopen de consulenten te voorkomen dat mantelzorgers volledig vastlopen.

Blijk van Waardering

Om mantelzorgers letterlijk in het zonnetje te zetten, kunnen inwoners van de Hoeksche Waard vanaf september weer een mantelzorgwaardering aanvragen; de Blijk van Waardering. Sonja: ‘Ingeschreven mantelzorgers ontvangen een cadeaubon ter waarde van 50 euro. Dus als je mantelzorger bent; schrijf je in via info@samenwaard.nl.’ Daarnaast wordt de landelijke Dag van de Mantelzorg in november groots gevierd. Na de zomer staat bovendien een bijeenkomst gepland rondom het thema werk en mantelzorg. Want ondanks alle uitdagingen benadrukken Sonja en Karin vooral dat mantelzorg in de kern voortkomt uit liefde. Uit zorg voor een partner, ouder, kind, familielid of vriend die je dierbaar is. Juist die verbondenheid maakt dat mensen vaak veel verder gaan dan ze ooit van tevoren hadden gedacht. ‘Mantelzorg is intensief en soms zwaar, maar tegelijkertijd ook iets heel waardevols. Er voor iemand kunnen zijn op momenten dat het echt nodig is, maakt voor veel mensen uiteindelijk het verschil,’ sluit Sonja af.