ARBO VISIE - Verder kijken dan de ziekmelding

Verschillende generaties op één werkvloer, een groeiend aantal werknemers met mentale klachten, mantelzorg naast een baan en kunstmatige intelligentie die het werk ingrijpend verandert. De arbeidswereld van vandaag is nauwelijks nog te vergelijken met die van 25 jaar geleden. ArboVisie maakte die ontwikkeling van dichtbij mee. De gecertificeerde arbodienst uit Oud-Beijerland viert dit jaar het 25-jarig bestaan. Oprichter en eigenaar Marko Verhage zit inmiddels ruim dertig jaar in het vak. Eén overtuiging werd in al die jaren alleen maar sterker: wie pas naar verzuim kijkt als iemand zich ziek meldt, is eigenlijk al te laat.

Toen Marko in 2001 samen met Rob van der Laan een eigen arbodienst begon, zag de wereld van werk er heel anders uit. Thuiswerken was uitzonderlijk en kunstmatige intelligentie vooral toekomstmuziek. Marko begon als verpleegkundige in het ziekenhuis en werd later bedrijfsverpleegkundige. Tijdens de opleiding Adviseur Arbeid en Gezondheid ontmoette hij Rob. Samen begonnen zij in de Hoeksche Waard Verhage & Van der Laan Centrum Arbeid & Gezondheid. Rob stapte in 2011 uit; twee jaar geleden kreeg het bedrijf de naam ArboVisie. Inmiddels werkt ArboVisie met veertien mensen en begeleidt de organisatie bedrijven en instellingen met gezamenlijk ongeveer 20.000 werknemers. Zo’n 70 tot 80 procent van de klanten komt uit de Hoeksche Waard, maar de arbodienst is ook landelijk actief. De regionale basis bleef belangrijk. ‘We zijn hier begonnen omdat we bedrijven in de regio persoonlijk wilden bedienen. Die korte lijnen zijn nog steeds belangrijk,’ zegt Marko. Juist omdat verzuim vaak ingewikkeld is, wil ArboVisie voor werkgevers herkenbaar en benaderbaar blijven.

Vier onderdelen in de aanpak

De aanpak van ArboVisie bestaat uit vier onderdelen: voorkomen, sturen, herstellen en duurzaam inzetbaar. Het gaat niet alleen om iemand begeleiden die al ziek thuiszit, maar ook om wat eraan voorafgaat, hoe leidinggevenden omgaan met signalen, hoe iemand terugkeert én hoe werknemers hun werk gezond kunnen blijven doen. ‘Het liefst wil je vóór de ziekmelding al iets kunnen betekenen,’ benadrukt Marko. Dat vraagt om eerder kijken, signaleren en het gesprek aangaan, maar ook om aandacht voor de manier waarop werk is ingericht.

Voorkomen

Een werknemer die vermoeider wordt, sneller geïrriteerd reageert of zich terugtrekt: het kunnen signalen zijn dat iemand vastloopt. Toch wordt het gesprek daarover vaak pas gevoerd na een ziekmelding. ‘Dan ben je eigenlijk al te laat,’ zegt Marko. Preventie begint daarom eerder. Het gaat om de balans tussen wat het werk vraagt en wat iemand lichamelijk en mentaal aankan. Risico-inventarisaties, werkplekonderzoeken en Preventief Medisch Onderzoek kunnen problemen vroeg zichtbaar maken, maar soms begint preventie simpelweg met een goed gesprek. Ook privéomstandigheden als mantelzorg, financiële zorgen, overgangsklachten of stress kunnen invloed hebben op het functioneren. ‘Dat betekent niet dat een werkgever alles moet oplossen, maar je moet wel oog hebben voor wat er speelt.’ Daarom werkt ArboVisie naast bedrijfsartsen en verzuimbegeleiders ook met onder anderen coaches, mantelzorgmakelaars, overgangsconsulenten en budgetcoaches.

'Je ziet dat mensen soms lang doorgaan terwijl de signalen er al zijn.'

Mentale klachten nemen toe

Vooral de toename van psychische klachten valt Marko op. Mentale belasting en burn-outklachten spelen steeds vaker een rol binnen verzuim en hebben vaak meerdere oorzaken. ‘Je ziet dat mensen soms lang doorgaan terwijl de signalen er al zijn,’ vertelt Marko. ‘Juist daarom is het belangrijk om eerder het gesprek te voeren.’ Tijdige ondersteuning kan voorkomen dat klachten verergeren en iemand langdurig uitvalt. Volgens Marko is het daarbij belangrijk niet te snel één oorzaak aan te wijzen. Werkdruk, privésituatie, verwachtingen en persoonlijke belastbaarheid kunnen allemaal door elkaar lopen.

Sturen

De tweede stap is sturen: de invloed die een organisatie zelf heeft op motivatie, betrokkenheid en verzuim. Voelt iemand zich gezien? Zijn verwachtingen duidelijk? En durft een werknemer te zeggen dat het niet meer gaat? Daar ligt volgens Marko een belangrijke taak voor leidinggevenden. ‘Leidinggeven is óók een vak. Iemand kan ontzettend goed zijn in zijn eigen werk, maar dat betekent niet automatisch dat diegene ook goed kan leidinggeven.’ Een moeilijk gesprek voeren en veranderingen in gedrag herkennen zijn vaardigheden die veel verschil kunnen maken. ArboVisie traint daarom leidinggevenden en HR-medewerkers. Ook conflicten op de werkvloer kunnen onnodig uitmonden in ziekteverzuim. ‘Soms denk je achteraf: als hier eerder een goed gesprek was gevoerd, had het misschien niet zo ver hoeven komen.’ Niet voor niets schreef Marko het boekje De complexiteit van verzuim.

'We hebben inmiddels vijf generaties op de werkvloer en die kijken echt niet allemaal hetzelfde naar werk.'

Verschillende generaties op de werkvloer

Werkgevers hebben tegenwoordig verschillende generaties op de werkvloer, met uiteenlopende verwachtingen van werk. ‘We hebben inmiddels vijf generaties op de werkvloer en die kijken echt niet allemaal hetzelfde naar werk,’ zegt Marko. De balans tussen werk en privé krijgt daarbij steeds meer aandacht. Volgens Marko vraagt dat van werkgevers dat zij blijven meebewegen met wat medewerkers in verschillende levensfasen nodig hebben. Wat voor de ene werknemer goed werkt, hoeft voor een ander niet passend te zijn. Juist daarom wordt maatwerk steeds belangrijker.

Herstellen

Niet alle uitval is te voorkomen. Dan komt herstellen in beeld. Daarbij kijkt ArboVisie niet alleen naar wat iemand niet meer kan, maar juist naar wat nog wél mogelijk is. Vooral kleine werkgevers voelen langdurig verzuim direct, één langdurig dossier kan meteen grote gevolgen hebben voor planning, werkdruk en continuïteit. ‘Als je vier medewerkers hebt en er valt er één langdurig uit, dan ben je ineens een kwart van je capaciteit kwijt,’ zegt Marko. ‘We kijken altijd naar belastbaarheid. Dus niet alleen: wat kan iemand niet? Maar vooral ook: wat kan iemand nog wel?’ Misschien kan iemand tijdelijk minder uren werken, kan het eigen werk worden aangepast of moet de belasting stap voor stap worden opgebouwd. De bedrijfsarts heeft daarin een onafhankelijke rol en beoordeelt wat iemand medisch aankan in relatie tot werk. Werkgever én werknemer hebben verantwoordelijkheid binnen de re-integratie.

Duurzaam inzetbaar

Het vierde onderdeel is duurzaam inzetbaar. Daarbij gaat het om de vraag of iemand zijn werk ook over tien, twintig of dertig jaar nog gezond kan uitvoeren. ‘Je kunt niet verwachten dat iemand van zijn twintigste tot zijn zevenenzestigste fysiek en mentaal precies hetzelfde belastbaar blijft,’ zegt Marko. Werk, mensen en privésituaties veranderen gedurende een loopbaan. Duurzame inzetbaarheid betekent daarom vooruitkijken: wat heeft iemand nodig om het werk ook op langere termijn goed te kunnen blijven doen? Dat kan betekenen dat taken anders worden verdeeld, scholing nodig is of dat een functie in de loop van de tijd wordt aangepast. Zeker in fysiek of mentaal zwaar werk is tijdig bijsturen volgens Marko belangrijker dan wachten tot iemand echt vastloopt.

Van corona naar AI

Hoe snel werk kan veranderen, werd tijdens de coronapandemie duidelijk. Voor ArboVisie waren het extreem drukke jaren. Ziekmeldingen namen toe en organisaties schakelden in hoog tempo over op thuiswerken. Daarmee veranderden ook de grenzen tussen werk en privé. De volgende ontwikkeling dient zich alweer aan: kunstmatige intelligentie. Marko verwacht dat AI veel werk ingrijpend zal veranderen. Ook binnen de arbodienstverlening wordt technologie gebruikt voor analyses en het voorbereiden van documenten. Verzuimgegevens kunnen bijvoorbeeld helpen patronen eerder te herkennen. Als op één afdeling opvallend veel soortgelijke klachten voorkomen, kan een werkgever sneller onderzoeken wat daar speelt. Tegelijkertijd waarschuwt Marko voor te veel afhankelijkheid. Tijdens het jubileum sprak neuropsycholoog Erik Scherder over het risico dat mensen minder zelf gaan nadenken wanneer AI steeds meer overneemt. ‘Je moet technologie gebruiken waar die helpt, maar we moeten wel zelf blijven nadenken,’ aldus Marko. ‘Uiteindelijk blijft dit mensenwerk.’

Vier stappen, één gedachte

Na 25 jaar komt de visie van ArboVisie steeds terug bij dezelfde aanpak: voorkomen, sturen, herstellen en duurzaam inzetbaar. Voorkomen waar dat kan, sturen voordat problemen groter worden, herstellen wanneer iemand toch uitvalt en vooruitkijken naar een gezonde loopbaan. Daarvoor zijn medische kennis, data en systemen nodig, maar soms begint het veel eenvoudiger: een leidinggevende die iets opmerkt, een medewerker die durft te zeggen dat het niet goed gaat of simpelweg de vraag: hoe gaat het écht met je? ‘Achter een ziekmelding zit bijna altijd meer dan alleen die ziekmelding,’ besluit Marko. ‘Als je eerder kijkt en eerder met elkaar praat, kun je soms voorkomen dat iemand langdurig uitvalt.’ Achter ieder dossier, ieder percentage en iedere ziekmelding zit uiteindelijk nog altijd een mens. En die visie is, na 25 jaar, nog altijd de kracht van ArboVisie.

Op naar de volgende 25 jaar. Samen vooruit
Het 25-jarig bestaan van ArboVisie werd gevierd met een speciaal klantevent bij Lakehouse Binnenmaas. Onder leiding van dagvoorzitter Bart Nolles en met Erik Scherder als keynote speaker stond de middag in het teken van inspiratie, ontmoeting en discussie. Tijdens een panelgesprek kwamen verschillende prikkelende stellingen aan bod. Ook Leendert van As van Van As Drukwerk, klant van het eerste uur, vertelde waarom hij 25 jaar geleden voor ArboVisie koos. Zo liet het jubileumevent mooi zien waar ArboVisie voor staat: betrokkenheid, kennis delen en samen blijven werken aan gezonde en duurzaam inzetbare organisaties.